Gezondheidsvoordelen van de Finse sauna: nieuw onderzoek naar de rol van luchtvochtigheid

Finnen weten al generaties lang dat löyly de sauna-ervaring verandert. Nu begint ook de wetenschap aan te tonen dat het de fysiologische reactie van het lichaam beïnvloedt.

Löyly ontstaat wanneer water op de hete stenen van een saunakachel wordt gegoten. Het water verdampt snel, waardoor de luchtvochtigheid tijdelijk stijgt en de warmte anders aanvoelt op het lichaam. Maar voor Finnen is löyly veel meer dan alleen stoom. Het is een essentieel onderdeel van de sauna-ervaring.

Een nieuwe studie uit 2026 van onderzoekers van de Universiteit van Jyväskylä en het Finse instituut voor topsport KIHU biedt nieuwe inzichten in wat er daadwerkelijk gebeurt wanneer de luchtvochtigheid tijdens een Finse saunasessie verandert. De onderzoekers ontdekten dat zowel temperatuur als luchtvochtigheid de fysiologische reactie van het lichaam beïnvloedden, waarbij luchtvochtigheid onafhankelijk bijdroeg aan de cardiovasculaire en thermoregulerende belasting.¹

Dit is bijzonder interessant omdat de wetenschappelijke discussie over sauna zich traditioneel grotendeels heeft gericht op temperatuur en tijd. Luchtvochtigheid, en met name de snelle veranderingen die door löyly ontstaan, heeft aanzienlijk minder aandacht gekregen.

Wat vertelt dit nieuwe onderzoek ons dus? En wanneer we spreken over de veelbesproken gezondheidsvoordelen van sauna, welk type sauna is dan eigenlijk onderzocht?

Wat de nieuwe studie naar de Finse sauna heeft aangetoond

Aan het onderzoek namen 50 gezonde, recreatief actieve volwassenen deel tijdens vier afzonderlijke saunasessies van elk tien minuten. Gedurende de eerste twee minuten van elke sessie werd geen water op de stenen gegoten. Tijdens de resterende acht minuten waren de deelnemers vrij om löyly te creëren door water op de hete stenen te gieten.¹

De onderzoekers brachten de omstandigheden in de sauna gedetailleerd in kaart en maten daarnaast de hartslag, kerntemperatuur, huidtemperatuur en warmtebeleving van de deelnemers. Tijdens de sessies steeg de hartslag gemiddeld van ongeveer 79 naar 121 slagen per minuut, terwijl de kerntemperatuur met ongeveer 0,4 °C toenam.¹

Zoals te verwachten was, was temperatuur de dominante omgevingsfactor. Belangrijk is echter dat ook luchtvochtigheid een onafhankelijk effect had. Zoals de onderzoekers concluderen:

„While temperature is the dominant factor, humidity independently increases cardiovascular and thermoregulatory strain by impairing evaporative heat loss.“¹ [„Hoewel temperatuur de dominante factor is, verhoogt luchtvochtigheid onafhankelijk daarvan de cardiovasculaire en thermoregulerende belasting doordat de warmteafgifte via verdamping wordt beperkt.“]

Met andere woorden: löyly zorgt er niet alleen voor dat de sauna anders aanvoelt. De daaruit voortvloeiende verandering in luchtvochtigheid beïnvloedt ook hoe het lichaam op de warmte reageert.

De studie werpt ook een interessante vraag op over eerder onderzoek. Traditionele saunastudies hebben de omstandigheden vaak als ‘droog’ beschreven, hoewel bij het gebruik van een Finse sauna gewoonlijk water op de stenen wordt gegoten. De snelle en tijdelijke schommelingen die door löyly ontstaan, zijn zelden gedetailleerd in kaart gebracht. De auteurs suggereren daarom dat eerdere studies de fysiologische belasting van saunagebruik onder werkelijke omstandigheden mogelijk hebben onderschat.¹

Dit betekent niet dat de nieuwe bevindingen bewijzen dat löyly verantwoordelijk is voor de gezondheidsvoordelen op lange termijn die met saunagebruik in verband worden gebracht. De studie onderzocht acute fysiologische reacties en geen gezondheidseffecten op lange termijn. Er is veel meer onderzoek nodig om te begrijpen hoe luchtvochtigheid en löyly mogelijk verband houden met dergelijke effecten.

Maar het vertelt ons wel iets belangrijks: bij onderzoek naar de Finse sauna doet luchtvochtigheid ertoe.

Wat zijn de gezondheidsvoordelen van de Finse sauna?

De belangstelling voor de gezondheidseffecten van sauna is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen, en nieuw onderzoek blijft de wetenschappelijke kennis verder uitbreiden. Enkele van de meest invloedrijke langetermijnbevindingen komen uit Finland.

Een van de baanbrekende studies werd in 2015 gepubliceerd in JAMA Internal Medicine. Laukkanen en zijn collega’s volgden 2.315 mannen van middelbare leeftijd in Oost-Finland gedurende een mediane periode van 20,7 jaar. Frequenter saunagebruik werd in verband gebracht met een lager risico op plotselinge hartdood, fatale coronaire hartziekte, fatale hart- en vaatziekten en sterfte door alle oorzaken. Mannen die vier tot zeven keer per week naar de sauna gingen, hadden een 63% lager relatief risico op plotselinge hartdood en een 40% lager relatief risico op sterfte door alle oorzaken dan mannen die één keer per week naar de sauna gingen.²

Dit zijn opvallende bevindingen, maar de formulering is belangrijk. Het betrof een observationele studie. De studie vond verbanden, maar kan niet aantonen dat het saunagebruik zelf de lagere sterfte heeft veroorzaakt.

Andere Finse studies hebben vergelijkbare interessante verbanden gevonden. Frequent saunagebruik is in verband gebracht met een lager risico op dementie en de ziekte van Alzheimer³ en een lager risico op het ontwikkelen van hoge bloeddruk.⁴ Overzichtsstudies van het beschikbare bewijs hebben daarnaast mogelijke effecten op de cardiovasculaire gezondheid, luchtwegen, neurocognitieve gezondheid en andere gezondheidsaspecten onderzocht.⁵

Het beeld gaat verder dan sterfte en cardiovasculaire gezondheid. Een bevolkingsonderzoek uit 2024 in Noord-Zweden wees uit dat saunagebruikers een betere algemene en mentale gezondheid, meer geluk en energie, een betere slaap en minder lichamelijke pijn rapporteerden dan mensen die geen sauna gebruikten.⁶ De meesten gebruikten elektrisch verwarmde sauna’s, met gebruikelijke saunatemperaturen van 60–80 °C. Ook dit was een cross-sectionele observationele studie. De bevindingen mogen daarom niet worden geïnterpreteerd als bewijs dat sauna deze verschillen heeft veroorzaakt.

Alles bij elkaar genomen is het bewijs veelbelovend. Het geeft ons goede redenen om de mogelijke verbanden tussen saunagebruik en cardiovasculaire gezondheid, bloeddruk, cognitieve gezondheid, slaap, mentaal welzijn en algemeen welzijn verder te onderzoeken.

Maar het roept ook een belangrijke vraag op die soms over het hoofd wordt gezien: als we ‘sauna’ zeggen, hebben we het dan altijd over hetzelfde?

Waarom het type sauna belangrijk is bij het bespreken van gezondheidsvoordelen

In Finland noemen we het normaal gesproken geen ‘Finse sauna’. We noemen het gewoon sauna. En vanuit ons perspectief zou dat voorvoegsel ook elders nauwelijks nodig moeten zijn. Sauna is sauna. In werkelijkheid wordt het woord internationaal echter steeds vaker gebruikt voor zeer verschillende vormen van blootstelling aan warmte. Dit onderscheid wordt bijzonder belangrijk wanneer gezondheidsvoordelen worden besproken. Als verschillende producten en vormen van warmteblootstelling allemaal ‘sauna’ worden genoemd, zouden consumenten op zijn minst moeten kunnen begrijpen op welk type sauna of warmteblootstelling het wetenschappelijke bewijs achter een gezondheidsclaim daadwerkelijk betrekking heeft.

Een traditionele Finse sauna stelt het lichaam bloot aan relatief hoge luchttemperaturen. De sauna heeft een kachel met hete stenen waarop water wordt gegoten om löyly te creëren, waardoor de luchtvochtigheid snel verandert. Andere vormen van passieve warmteblootstelling kunnen andere temperaturen, warmtebronnen, vochtigheidsniveaus en blootstellingsduur gebruiken. De fysiologische prikkel is daarom niet noodzakelijk dezelfde.

Dit onderscheid is bijzonder belangrijk bij het interpreteren van wetenschappelijk bewijs. Een studie kan alleen direct bewijs leveren over de omstandigheden en de populatie die daadwerkelijk zijn onderzocht. Bevindingen van de ene vorm van warmteblootstelling mogen niet automatisch worden toegepast op een andere, alleen omdat beide met het woord ‘sauna’ worden aangeduid.

Het nieuwe Finse onderzoek voegt nog een dimensie aan deze vraag toe. Als luchtvochtigheid onafhankelijk invloed heeft op cardiovasculaire en thermoregulerende reacties, kan een beschrijving van saunablootstelling uitsluitend op basis van temperatuur en duur een belangrijk deel van het fysiologische beeld buiten beschouwing laten.¹ Of er water op de stenen werd gegoten, hoe de luchtvochtigheid veranderde en welk type sauna werd gebruikt, kan van belang zijn bij het vergelijken van studies en het interpreteren van de resultaten.

Gelden de gezondheidsvoordelen van de Finse sauna ook voor infrarood en andere warmtetherapieën?

Infraroodwarmte, vaak op de markt gebracht als een ‘infraroodsauna’, wordt regelmatig gepromoot met claims over cardiovasculaire gezondheid, herstel, een lang leven en andere mogelijke gezondheidsvoordelen.

Er bestaat wetenschappelijk onderzoek naar blootstelling aan infraroodwarmte, en deze kan eigen voordelen hebben. Het punt is niet dat de ene vorm van warmteblootstelling noodzakelijkerwijs gezonder is dan de andere. Het belangrijke punt is dat ze wetenschappelijk gezien niet onderling uitwisselbaar zijn.

Een groot deel van het hierboven besproken en veel geciteerde langetermijnbewijs heeft betrekking op het gebruik van de Finse sauna en niet op blootstelling aan infraroodwarmte. Wetenschappelijke overzichtsstudies naar vormen van passieve warmteblootstelling maken eveneens onderscheid tussen de Finse sauna, blootstelling aan infraroodwarmte en andere warmte-interventies, in plaats van deze als één enkele methode te behandelen. Een uitgebreide overzichtsstudie van Laukkanen en Kunutsor uit 2024 beschrijft de Finse sauna als de meest gebruikte en meest onderzochte van deze vormen van passieve warmteblootstelling en merkt op dat hiervoor tot nu toe het meest consistente en robuuste bewijs voor gezondheidsvoordelen bestaat.⁷

Het is daarom belangrijk voorzichtig te zijn met gezondheidsclaims. Bevindingen uit studies naar de Finse sauna mogen niet automatisch worden gepresenteerd als bewijs dat blootstelling aan infraroodwarmte of andere vormen van passieve warmteblootstelling, zoals producten die als ‘saunadekens’ of ‘saunacapsules’ op de markt worden gebracht, dezelfde voordelen bieden alleen omdat bij de marketing het woord ‘sauna’ wordt gebruikt.

Blootstelling aan infraroodwarmte moet worden beoordeeld op basis van het wetenschappelijke bewijs dat betrekking heeft op die methode. De Finse sauna moet worden beoordeeld op basis van onderzoek naar de Finse sauna. Dat is geen kritiek op de ene of de andere methode. Het is simpelweg hoe wetenschappelijk bewijs gebruikt zou moeten worden.

De Finse sauna is geen droge sauna

Internationaal wordt de Finse sauna vaak omschreven als een ‘droge sauna’. Misschien hebt u zelfs wel eens een sauna bezocht in een hotel, sportschool of spa met een bord waarop stond: ‘Geen water op de stenen gieten.’ Vanuit Fins perspectief zit daar iets nogal tegenstrijdigs in.

Löyly is een essentieel onderdeel van het gebruik van de Finse sauna. Water wordt op de hete stenen gegoten, waar het snel verdampt en de luchtvochtigheid tijdelijk verhoogt. Dit verandert zowel de manier waarop de warmte wordt ervaren als, zoals het nieuwe onderzoek laat zien, de manier waarop het lichaam fysiologisch reageert.¹ Zonder de mogelijkheid om water op de stenen te gieten en van löyly te genieten, zouden de meeste Finnen waarschijnlijk aarzelen om de ervaring überhaupt een sauna te noemen.

Interessant genoeg gaat de studie uit 2026 rechtstreeks in op de omschrijving ‘droog’. De auteurs wijzen erop dat traditionele saunastudies de omstandigheden vaak als droog hebben beschreven, terwijl in een Finse sauna gewoonlijk water op de stenen wordt gegoten. Ze merken op dat de daaruit voortvloeiende schommelingen in luchtvochtigheid vaak onvoldoende zijn gekarakteriseerd en dat eerder onderzoek daardoor mogelijk de fysiologische belasting van saunagebruik onder werkelijke omstandigheden heeft onderschat.¹

Een Finse sauna is ook geen stoombad. De luchtvochtigheid is niet voortdurend hoog. Ze stijgt snel wanneer water op de stenen wordt gegoten en daalt daarna weer. De lucht kan tussen verschillende löyly-momenten dus relatief droog zijn, maar het gebruik van een Finse sauna is niet simpelweg droge warmte.

Finnen weten al generaties lang dat löyly de sauna-ervaring verandert. Nu begint ook de wetenschap aan te tonen dat het de reactie van het lichaam verandert.

Meer onderzoek naar de gezondheidsvoordelen van de Finse sauna is nodig

De groeiende hoeveelheid wetenschappelijk bewijs over de Finse sauna en gezondheid is fascinerend en op veel gebieden zeer veelbelovend. Tegelijkertijd weten we nog veel niet.

We verwelkomen veel meer onderzoek naar de Finse sauna en de mogelijke gezondheidsvoordelen ervan: grotere en meer diverse onderzoekspopulaties, zowel vrouwen als mannen, verschillende leeftijdsgroepen en studies in verschillende landen en culturen. Verder onderzoek naar cardiovasculaire gezondheid, bloeddruk, cognitieve gezondheid, slaap, mentaal welzijn en andere mogelijke effecten zou helpen om een bredere en sterkere wetenschappelijke basis op te bouwen. We zouden ook graag meer onderzoek zien naar de verschillende elementen van de Finse sauna-ervaring zelf, waaronder temperatuur, luchtvochtigheid en löyly.

Meer direct onderzoek waarin verschillende vormen van passieve warmteblootstelling worden vergeleken, zou eveneens waardevol zijn. Met name studies die de fysiologische reacties en mogelijke gezondheidsvoordelen van de Finse sauna vergelijken met blootstelling aan infraroodwarmte zouden ons helpen beter te begrijpen waar de effecten mogelijk overeenkomen, waar ze verschillen en of bevindingen van de ene methode redelijkerwijs op een andere kunnen worden toegepast.

Onderzoekers erkennen zelf de beperkingen van hun studies, zoals goede wetenschap vereist. Sommige van de bekendste langetermijnbevindingen zijn gebaseerd op observationele studies en kunnen geen oorzaak-gevolgrelatie aantonen. Andere belangrijke studies hadden betrekking op relatief beperkte populaties, zoals Finse mannen van middelbare leeftijd. De nieuwe bevindingen over luchtvochtigheid vormen een belangrijk stukje van de puzzel, maar de auteurs roepen ook op tot verder gecontroleerd onderzoek om de onafhankelijke effecten van temperatuur en luchtvochtigheid beter van elkaar te onderscheiden.¹

Ook wij die commercieel actief zijn in de sauna-industrie hebben een verantwoordelijkheid. Wetenschappelijke bevindingen moeten nauwkeurig worden gecommuniceerd, inclusief hun beperkingen. Goede wetenschap erkent haar beperkingen, en goede communicatie zou hetzelfde moeten doen. We mogen verbanden niet veranderen in bewezen oorzaak-gevolgrelaties. Evenmin mogen bevindingen uit studies naar de Finse sauna automatisch marketingclaims worden voor blootstelling aan infraroodwarmte of andere vormen van warmteblootstelling die in werkelijkheid niet zijn onderzocht.

De wetenschap rond sauna blijft zich ontwikkelen, en we verwelkomen die ontwikkeling. We hopen dat onderzoekers in Finland en over de hele wereld moeilijke vragen blijven stellen, aannames blijven toetsen en een bredere wetenschappelijke basis blijven opbouwen. Hoe meer we over sauna leren, hoe beter.

De Finse sauna draait om meer dan gezondheidsvoordelen

Wij Finnen gaan al eeuwenlang naar de sauna. Voor velen van ons begint dat al in de babytijd en gaat het ons hele leven door. Vraag een gemiddelde Fin waarom hij of zij naar de sauna gaat, en het antwoord zal waarschijnlijk niet beginnen met wetenschappelijke studies of gezondheidsstatistieken. We zijn niet naar de sauna gegaan omdat studies ons vertelden dat te doen. We gaan naar de sauna omdat die altijd deel van het leven is geweest.

De sauna is van oudsher een plek om zich te wassen, maar ook voor ontspanning en herstel. Het is een plek om het rustiger aan te doen en balans te vinden, samen tijd door te brengen en contact te maken met anderen, of gewoon een tijdje alleen en volledig aanwezig te zijn. Sauna voelt heerlijk en zorgt ervoor dat we ons goed voelen.

En ja, de groeiende hoeveelheid onderzoek suggereert dat de Finse sauna ook goed kan zijn voor onze gezondheid en ons welzijn. Maar misschien ligt een deel van de schoonheid van sauna juist in het feit dat we haar niet hoeven te reduceren tot een health hack, een prestatiemaatstaf of een belofte om langer te leven. Het is niet iets dat geoptimaliseerd hoeft te worden. De ervaring zelf heeft waarde. Gezondheid en welzijn maken deel uit van een veel groter geheel.

Die holistische sauna-ervaring is wat wij bij Hetki willen behouden en delen met mensen over de hele wereld: authentieke Finse sauna’s waarin warmte, hete stenen, water en löyly bij elkaar horen.

Want löyly is geen optionele extra. Het is een essentieel onderdeel van sauna.

Wetenschappelijke referenties

1. Laatikainen-Raussi I, Mikkola T, Ihalainen JK, Ahokas E. Temperature and humidity independently influence thermoregulatory responses during Finnish sauna bathing. Temperature. 2026;13(3):289–299. doi:10.1080/23328940.2026.2698162.

2. Laukkanen T, Khan H, Zaccardi F, Laukkanen JA. Association between sauna bathing and fatal cardiovascular and all-cause mortality events. JAMA Internal Medicine. 2015;175(4):542–548. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8187.

3. Laukkanen T, Kunutsor S, Kauhanen J, Laukkanen JA. Sauna bathing is inversely associated with dementia and Alzheimer’s disease in middle-aged Finnish men. Age and Ageing. 2017;46(2):245–249. doi:10.1093/ageing/afw212.

4. Zaccardi F, Laukkanen T, Willeit P, Kunutsor SK, Kauhanen J, Laukkanen JA. Sauna bathing and incident hypertension: a prospective cohort study. American Journal of Hypertension. 2017;30(11):1120–1125. doi:10.1093/ajh/hpx102.

5. Laukkanen JA, Laukkanen T, Kunutsor SK. Cardiovascular and other health benefits of sauna bathing: a review of the evidence. Mayo Clinic Proceedings. 2018;93(8):1111–1121. doi:10.1016/j.mayocp.2018.04.008.

6. Engström Å, Hägglund H, Lee E, Wennberg M, Söderberg S, Andersson M. Sauna bathing in northern Sweden: results from the MONICA study 2022. International Journal of Circumpolar Health. 2024;83(1):2419698. doi:10.1080/22423982.2024.2419698.

7. Laukkanen JA, Kunutsor SK. The multifaceted benefits of passive heat therapies for extending the healthspan: a comprehensive review with a focus on Finnish sauna. Temperature. 2024;11(1):27–51. doi:10.1080/23328940.2023.2300623.